สบู่ดำ นิยมนำมาทำอะไร

Categories พืช
XX

ถ้าจะนึกภาพให้ออกก็ต้องดูต้นสบู่ดำที่มีอายุเพราะตอนสบู่ดำออกจากเมล็ดใหม่ๆ ทำท่าจะคล้ายกับถั่วเหลืองพืชล้มลุกต้นเล็กๆ แต่พอนานเข้าก็เป็นเหมือนไม้ยืนต้นทั่วไป ปลูกครั้งเดียวอยู่ได้นานหลายสิบปี โตแล้วโตเลย หรือดูทั่วไปแล้วคล้ายกับต้นมะม่วง ลำไย และไม้ผลอื่นๆ สบู่ดำจะงอกจากเมล็ดหรือใช้กิ่งปักชำก็ได้ เมื่อต้นใหญ่จะสูง 7-8 เมตร แตกกิ่งก้านสาขามากมายจนทำให้คนที่ปลูกไว้งงไปตามๆกัน เพราะอย่างที่บอกก็คือตอนงอกใหม่ๆเหมือนต้นถั่วเหลือง คุณสมบัติพิเศษของสบู่ดำก็คือ ทนต่ออากาศแล้ง แต่ก็มีข้อเสียก็คือ ถ้าน้ำท่วมก็จะเหี่ยวละตาย ในสมัยก่อนคิดอะไรไม่ออกเลยเขาก็ปลูกสบู่ดำเป็นรั่วไว้กันวัวควาย เพราะโตเร็ว ต้นทึบ กลิ่นเหม็นสาบจนทำให้วัวควายไม่ชอบ อันนี้แหละที่คนภาคเหนือเรียกสบู่ดำว่า “มะหุ่งฮั้ว” นั่นเอง ความจริงแล้วต้นสบู่ดำก็แตกกิ่งก้านสาขาไปเรื่อยๆ ถ้ามีที่ว่าง แต่ถ้าไม่มีที่ว่างมากก็จะแตกกิ่งก้านสาขาพอสมควร ถ้าปลูกสบู่ดำลงไปในดินแล้วก็จะมีการงอกได้ดีในฤดูฝน มีคนถามกันว่าปลูกแล้วเมื่อไหร่ได้ลูก อย่าพึ่งเอาประเด็นนี้มาพูดเพราะต้นสบู่ดำถ้ามีการเติบโตดีสัก 1 ปีถ้าอายุเข้าฤดูฝนก็จะออกดอกออกลูกเต็มต้น และก็จะสามารถเก็บลูกอย่างนี้ได้อีกเป็นสิบๆปี จากการปลูกในภาคเหนือจะมีการออกดอกออกผลช่วงฤดูฝนเท่านั้น ส่วนฤดูแล้งจะผลัดใบพักผ่อนไม่มีดอก ไม่มีใบ แต่อย่าพึ่งโค่นทิ้ง เพราะสบู่ดำจะมีนิสัยประจำตัวแบบนี้นั่นเอง การปลูกสบู่ดำโดยใช้ต้นหรือเมล็ด ความเป็นจริงแล้วก็คล้ายกับในเรื่องระบบราก สบู่ดำเป็นพืชที่มีระบบรากยอดเยี่ยม ส่วนการเจริญเติบโตทางเหนือดินที่ให้ผล และลำต้นนั้น จากคำพูดที่ว่า สบู่ดำเป็นไม้โตเร็ว ถึงแม้จะปลูกแบบริมรั้วหรือทิ้งๆขว้างๆ ก็ยังได้สบู่ดำที่เติบโตมาแต่ถ้ามีการดูแลรักษาดีๆก็จะให้ดอกให้ผลยิ่งทำให้งดงามเป็นที่ถูกอกถูกใจ

ปลูกสบู่ดำแล้วได้อะไร
เชื่อได้เลยว่าหลายคนมีความคิดเหมือนกันว่าปลูกสบู่ดำก็คือการทำไบโอดีเซลที่นำมาใช้กับเครื่องยนต์การเกษตร อันนี้ไม่เถียงเพราะสบู่ดำแท้จริงก็คือมีน้ำมันอยู่ในเมล็ด การปลูกโดยทั่วไปถ้าต้นโตแล้วเข้าฤดูฝนก็จะได้เมล็ดในปีแรกเลย 1 ลูก จะมีเมล็ดอยู่ 3 เมล็ดโดยเฉลี่ยเมล็ดของสบู่ดำนั้นมีสูตรการคำนวณที่รู้กันทั่วไป คือ เมล็ดแห้ง 4 กิโลกรัม หีบน้ำมันได้ 1 ลิตร น้ำมันที่สกัดได้จะเป็นน้ำมันดิบ ซึ่งสามารถใช้กับเครื่องยนต์การเกษตรได้บางเครื่อง แต่ถ้าจะให้ดีต้องทำเป็นไบโอดีเซลโดยกระบวนการผสมโพแทสเซียมไฮดรอกไซด์และเมทานอล ซึ่งจะใช้เวลาประมาณ 2-4 ชั่วโมง ก็ได้น้ำมันคุณภาพดีออกมา ผลประโยชน์ที่ได้จากสบู่ดำอันแรกนี้ก็คือ น้ำมันเชื้อเพลิง ซึ่งจัดเป็นพลังงานทดแทน ส่วนจะได้กี่ลิตรต่อไร่ ก็ยังเป็นเรื่องที่ต้องติดตามเพราะสบู่ดำเป็นพืชยืนต้น การให้ลูกจะต้องติดตามว่าจะมีมากขึ้นตามอายุหรือเปล่าอีกทั้งยังมีปัจจัยอื่นที่เกี่ยวข้อง เช่น ระยะปลูก และวิธีการจัดการ
ประโยชน์ที่ได้อันดับ สอง ของการปลูกสบู่ดำ ก็คือ กาก ภายหลังการสกัดน้ำมันซึ่งนำเมล็ดแห้งมา 4 กิโลกรัมจะได้น้ำมัน 1 ลิตร จะเหลือกากประมาณ 3 กิโลกรัมต้องคิดสูตรทฤษฎีให้ได้ทุก 1 ลิตรน้ำมันจะมีกากเหลือในชุมชน 3 กิโลกรัม กากสบู่ดำมีคุณค่าทางองค์ประกอบสูง แต่ถือว่ายังมีความเป็นพิษต่อสัตว์ จึงนำไปใช้ประโยชน์ได้ก็คือทำเป็นปุ๋ย เพราะมีไนโตรเจนสูงถึง 4 เปอร์เซ็นต์ การทำปุ๋ยนี้อาจจะทำเป็นปุ๋ยหมักซึ่งใช้เวลาอีกเล็กน้อยก็จะมีคุณค่า ปลูกสบู่ดำได้ผลประโยชน์อันดับสองที่เป็นปุ๋ยนี้นับได้ว่ามีประโยชน์ คือ การเกษตรอื่นๆ และถือว่าเป็นมูลค่าทั้งสิ้น
ประโยชน์ที่ได้อันดับ สาม ของการปลูกสบู่ดำ ก็คือ ส่วนของเปลือกผลสบู่ดำ ซึ่งจะมีสัดส่วน 10-20% จากน้ำหนักผล เวลาเก็บผลสบู่ดำจะเก็บมาทั้งลูกและนำมากระเทาะเปลือก ส่วนของเปลือกนี้จะถูกนำไปใช้ประโยชน์ในรูปปุ๋ยอินทรีย์ได้อย่างแน่นอน ซึ่งจะมีคุณค่าต่อการเกษตรอื่นๆได้เช่นกัน
ประโยชน์ที่ได้อันดับ สี่ ของการปลูกสบู่ดำ ก็คือ ลำต้นสบู่ดำ ซึ่งจริงๆแล้วสบู่ดำปลูกแล้วเหมือนได้ต้นแต่ในหลักการปลูกสบู่ดำ เมื่อสบู่ดำมีลำต้นสูงต้องมีการตัดแต่งกิ่งก้านสาขา เพราะถ้าหากปล่อยให้สูงเกินจะไม่สามารถเก็บลูกได้ เมื่อตัดแต่งกิ่งก้านสาขาก็จะได้ลำต้นซึ่งเป็นเนื้อไม้มีความแน่นแตกต่างกันไปขึ้นอยู่กับอายุ ส่วนเนื้อไม้ที่ใช้ประโยชน์ได้อย่างแน่นอน คือ นำไปทำเชื้อเพลิง ซึ่งปัจจุบันเราเรียกว่าเป็น เชื้อเพลิงชีวมวล และได้มีการพัฒนาแปรรูปเป็น เชื้อเพลิงแท่งตะเกียบ จากการตัดแต่งกิ่งที่เป็นชีวมวล แน่นอนที่สุดก็คือ นำไปทำเป็นเชื้อเพลิงให้ความร้อน ผลิตกระแสไฟฟ้า ใช้ในอุตสาหกรรมเตาอบ Boiler หรือทำเป็นฟืนหุงข้าว ซึ่งผลิตในรูปของชีวมวลอัดแท่ง หรือ ชีวมวลอัดแท่งเชื้อเพลิงแท่งตะเกียบ เรื่องของเชื้อเพลิงแท่งตะเกียบนี้ต่างประเทศกำลังให้ความสนใจ และมีออเดอร์เข้ามาในประเทศไทย โดยเฉพาะการทำเชื้อเพลิงแท่งตะเกียบจากสบู่ดำ เรื่องของค่าความร้อนไม่ต้องพูดถึงอยู่ในเกรด เอ การทำสบู่ดำเป็นเชื้อเพลิงแท่งตะเกียบ จึงถือเป็นส่วนที่ให้ประโยชน์แก่เกษตรกรอีกอย่างหนึ่ง
ประโยชน์ที่ได้อันดับ ห้า ของการปลูกสบู่ดำ ก็คือ การนำเปลือกของต้นสบู่ดำมาทำเป็นกระดาษ ซึ่งทางโครงการวิจัยและพัฒนาการใช้ประโยชน์จากสบู่ดำ : การผลิตกระดาษจากเศษเหลือลำต้นหลังการตัดแต่ง ที่ได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ เครือข่ายภาคเหนือ หรือ สวทช. ภาคเหนือ ให้ทำการวิจัยแล้วพบว่ามีศักยภาพในการทำกระดาษที่เทียบชั้นได้เท่ากับกระดาษสา โดยอาจจะมีการใช้เปลือกลำต้นสบู่ดำเดี่ยวๆ หรือผสมกับเปลือกไม้หรือวัสดุการเกษตรอื่นๆ กระดาษที่ได้ออกมานี้ย่อมเป็นกระดาษที่มีมูลค่าสูงซึ่งตลาดต่างประเทศต้องการจำนวนมาก แต่การทำกระดาษจากเปลือกลำต้นสบู่ดำต้องใช้ฝีมือ ทั้งเรื่องเนื้อ สี และการออกแบบ ถ้าจะเอากระดาษจากเปลือกสบู่ดำไปขาย เชื่อว่าคนทั้งโลกรู้จักอย่างแน่นอน เพราะเรื่องสบู่ดำเป็นเรื่องที่คนทั้งโลกรู้จักอยู่แล้ว ถ้าจะบอกฝรั่งว่ากระดาษอะไรก็คงเรียกชื่อตามชื่อภาษาอังกฤษของสบู่ดำ นั่นคือ Jatropha Paper หรือถ้านำมาผสมกับกระดาษสา ก็อาจใช้ชื่ออีกแบบหนึ่งว่า Jatro Sa Paper ประเทศไทยก็จะเป็นประเทศแรกในโลกที่ผลิตกระดาษจากเปลือกสบู่ดำ
การปลูกสบู่ดำลงไปในดิน ต้นสบู่ดำก็จะเติบโตโดยธรรมชาติ อายุยืนยาวหลายสิบปี ประโยชน์ที่ได้มีหลายอย่างอย่างคาดไม่ถึง คนไทยไม่ควรมองข้าม เพราะเรามีทรัพยากรดิน สภาพลมฟ้าอากาศ และมีเกษตรกรไทยเป็นองค์ประกอบที่สำคัญ ปลูกสบู่ดำได้อะไรไม่ต้องถาม แต่ที่แน่ๆก็คือ ได้น้ำมัน ได้เชื้อเพลิง ได้ปุ๋ยอินทรีย์ ได้ชีวมวล และได้กระดาษ


Comments